Εφηβεία: Και τώρα τι γίνεται;

Τι είναι η εφηβεία για σένα; Ένας όμορφος κήπος, μια έρημος, ένα πυροτέχνημα, μια φυλακή ή ένα σκοτεινό δωμάτιο; Πριν γίνεις γονιός, υπήρξες και εσύ έφηβος. Τι σήμαινε για σένα να αλλάζει το σώμα σου, οι ανάγκες σου, οι σχέσεις σου, τα συναισθήματα σου; Είναι μια εποχή που θυμάσαι ευχάριστα ή είναι μια εποχή που δε θέλεις να θυμάσαι και επιθυμείς η σχέση σου με το παιδί σου να διαμορφωθεί διαφορετικά; Τι κρατάς ως εφόδιο από τη σχέση σου με τους γονείς σου για να διαχειριστείς τις συναισθηματικές μανούβρες της εφηβείας και τι επιλέγεις να αφήσεις πίσω ως μη βοηθητικές πρακτικές;

Τι συμβαίνει στην εφηβεία;

Η εφηβεία είναι μια περίοδος αλλαγών και συγκρούσεων όπου συντελούνται σημαντικές αλλαγές σε επίπεδο σωματικό, συναισθηματικό, νοητικό και κοινωνικό. Οι αλλαγές αυτές εκπλήσσουν τον έφηβο που σε ψυχικό επίπεδο δεν είναι αρκετά ώριμος για να τις δεχτεί και να τις ενσωματώσει στην εμπειρία του.

Η ολοκλήρωση της υποκειμενικής ταυτότητας και η απομάκρυνση από το μικρό σύμπαν της οικογένειας σηματοδοτούν την εφηβεία. Ο έφηβος κάνει επιλογές που θα καθορίσουν τη ζωή του και αρχίζει να κατανοεί τι σημαίνει το να φέρει την ευθύνη των επιλογών του. Η ανεξαρτησία, η διαμόρφωση της ταυτότητας, η θετική εικόνα του εαυτού, ο σχηματισμός λειτουργικών σχέσεων και η ικανότητα θέσπισης ρεαλιστικών επαγγελματικών στόχων αποτελούν καίριους ψυχοκοινωνικούς

Happy_Children_Jumping

Η εφηβεία χαρακτηρίζεται σαν μια εποχή όπου παρατηρείται μια προσωρινή αποδιοργάνωση του ψυχισμού. Οι συγκρούσεις είναι αναπόφευκτες και όχι πάντα αρνητικές ενώ το σπίτι και η οικογένεια μπορεί να λειτουργήσει σα χώρος εκτόνωσης αλλά και λύσης παρεξηγήσεων. Μέσα από τις συγκρούσεις αυτές οι οικογενειακοί δεσμοί ενδυναμώνονται και η επικοινωνία αποκαθίσταται αρκεί ο γονιός να είναι ευέλικτος στα συναισθηματικά σκαμπανεβάσματα των εφήβων.

Στην εφηβεία η έκφραση μέσω του λόγου δεν είναι πάντα εφικτή. Συγκρούσεις και έντονα συναισθήματα που ο έφηβος δεν αντέχει να βιώνει αλλά ούτε μπορεί να μιλήσει για αυτά, ενδέχεται να τα εκφράζει στην πράξη με επιθετικές συμπεριφορές απέναντι στον εαυτό του ή τους άλλους. Για την αξιολόγηση της σοβαρότητας αυτών των συμπεριφορών πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η επαναληψιμότητα της συμπεριφοράς, το πλαίσιο και η σοβαρότητα των συνεπειών της. Άλλωστε οι παράτολμες πράξεις στην εφηβεία σχετίζονται με την έννοια της δοκιμασίας. Ένα χτύπημα της πόρτας, ένας έντονος καβγάς, η φυγή από το σπίτι ή και πιο ακραίες μεμονωμένες παραβατικές συμπεριφορές (κλοπές, χρήση ουσιών) συχνά μαρτυρούν την ψυχική ένταση που προσπαθεί να εκτονωθεί. Μιλούν για κάτι που δε μπορεί να μπει σε λόγια.

Στάδια εφηβείας

Η εφηβεία είναι μια περίοδος που διανύει φάσεις οι οποίες έχουν κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Στην προεφηβεία που ξεκινά από τα 9 στα κορίτσια και τα 11 στα αγόρια με μικρές αποκλίσεις τα παιδιά προσπαθούν να κάνουν τα πρώτα βήματα αυτονομίας και ανεξαρτησίας. Αναζητούν το δικό τους χώρο, η διάθεση τους αλλάζει απότομα, οι φίλοι παίζουν πιο κεντρικό ρόλο στη ζωή τους, το σώμα τους αρχίζει να αλλάζει, θέλουν να είναι αυτόνομα και διεκδικούν την ανεξαρτησία τους ενώ ο γονιός θα έρθει αντιμέτωπος για πρώτη φορά με την αμφισβήτηση των θέσεων του. Στην προεφηβεία το παιδί αμφιταλαντεύεται για το αν θα παίξει με τα παιδικά του παιχνίδια. Η συμπεριφορά του κινείται σε ένα δίπολο παιδικής ανωριμότητας και εφηβικών μανιερισμών.

Μεταξύ 12 – 16 ετών που είναι η μέση εφηβεία οι αλλαγές είναι ραγδαίες για τον έφηβο αλλά και το γονιό. Ανάλογα με την προσωπικότητα του εφήβου άλλοι εκδηλώνουν τις εσωτερικές εντάσεις με έκδηλες συμπεριφορές, άλλοι με απομόνωση και άλλοι με δημιουργικότητα. Ζητήματα σεξουαλικότητας και εικόνας εαυτού, οι συναισθηματικές εξάρσεις, οι νέες συνήθειες και η αναζήτηση νέων τρόπων ψυχαγωγίας χαρακτηρίζουν τη ζωή του έφηβου ενώ συχνά μεταφέρουν μια αίσθηση χάσματος και μη κατανόησης από τους γονείς τους. Η αμφισβήτηση των γονέων είναι πιο άμεση πλέον και οι γονείς καλούνται να αντέξουν αυτή την πρόκληση με σταθερότητα και υπομονή.

στάδια εφηβείας

Από τα 17 που ξεκινά η ύστερη εφηβεία οι εντάσεις υποχωρούν και το χάσμα με τους γονείς σταδιακά γεφυρώνεται με την προϋπόθεση να έχει χτιστεί μια υγιής σχέση με τα παιδιά. Οι έφηβοι συχνά κάνουν σε αυτή τη φάση ώριμες ρομαντικές σχέσεις ενώ σχεδιάζουν το μέλλον τους σε προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο. Οι ανησυχίες για την αυτοεικόνα εξακολουθούν να υπάρχουν και η ενηλικίωση πια είναι κοντά δημιουργώντας αισθήματα αναμονής και φόβου.

Τι μπορώ να κάνω σα γονιός;

Ο καβγάς και η σύγκρουση είναι μέσο επικοινωνίας για πολλούς εφήβους. Το να μπορέσει ένας γονιός να δει πέρα από το καβγά είναι σημαντικό ώστε να αποφύγει την ανταλλαγή λόγων και χαρακτηρισμών που θα πληγώσουν και τις δυο πλευρές. Οι χαρακτηρισμοί που απευθύνονται στην προσωπικότητα του παιδιού και όχι στην ακραία ή ενοχλητική συμπεριφορά του εφήβου κάθε άλλο παρά ενδυναμώνουν τη σχέση του γονέα με το παιδί. Είναι σημαντικό ο γονιός, ως ενήλικος και πρότυπο θετικών συμπεριφορών, να μπορεί να διαχειρίζεται τα αρνητικά συναισθήματα του και να μην απαντά σε κάθε πρόκληση με οξυθυμία. Σημαντικό εφόδιο στη σχέση γονέα – εφήβου η δημιουργία θετικών στιγμών μέσα από τις οποίες θα ενισχυθεί το δέσιμο με το παιδί. Ένας περίπατος, μια συζήτηση, η προετοιμασία του μεσημεριανού φαγητού βοηθούν στο να καταλαγιάσουν οι εντάσεις.

Μη ξεχνάτε ότι όλοι έχουμε ανάγκη από αγάπη και αποδοχή. Το να αποδεχτεί και να εκδηλώσει την εκτίμηση του ο γονέας για μια θετική συμπεριφορά του εφήβου θα θερμάνει τις σχέσεις ενώ θα βοηθήσει στο χτίσιμο μιας υγιούς σχέσης με την αυτοπεποίθηση. Ο γονέας που αμφισβητείται χρειάζεται στήριξη, στήριξη για να μπορέσει να παραμείνει σταθερός στις συγκρούσεις αυτές. Άλλωστε οι οικογενειακές αξίες τις οποίες μάχεται ο έφηβος, είναι αυτές που έχει ανάγκη. Αλλά δεν αρκεί να του το πούμε. Πρέπει να το βιώσει μέσα από την σύγκρουση και μέσα από τις εμπειρίες της ζωής.

τι μπορώνα κάνω σαν γονιός

Το να εμπιστευτεί το παιδί στους πειραματισμούς και στις δοκιμασίες παραμένοντας πλάι στα λάθη και τις επιτυχίες προστατεύοντας από πραγματικούς κινδύνους και κακοτοπιές είναι η πραγματική πρόκληση ενός γονιού που το παιδί του είναι στην εφηβεία.