Μοναξιά ή Μοναχικότητα;

Η μοναξιά, σαν  ψυχοσυναισθηματική κατάσταση, ανέκαθεν συντρόφευε την ανθρώπινη ύπαρξη. Μπορεί να βιωθεί άλλοτε  σαν επιλογή δημιουργικών ανθρώπων , που λειτουργεί ως βάση έμπνευσης και άλλοτε σαν κατάσταση μαρτυρική, βασανιστική, αποτέλεσμα συνήθως της μη δυνατότητας ή διάθεσης επικοινωνίας.

Κατά το Jeffrey Young η μοναξιά μπορεί να είναι:

  • “Στιγμιαία”: Διαρκεί από μερικά λεπτά έως κάποιες ώρες και δεν υπάρχουν εμφανείς επιπτώσεις στη σκέψη ή τη συμπεριφορά.

  • εικόνα 1“Περιστασιακή”: Διαρκεί μέχρι και ένα έτος και προκύπτει μετά από ένα τραυματικό γεγονός π.χ. διαζύγιο, οικογενειακό πένθος, αλλαγή διαμονής κ.λ.π. Τα αποτελέσματα της μπορούν να γίνουν αισθητά τόσο στις εκδηλώσεις του σώματος όσο και στη ψυχική διάθεση.

  • “Χρόνια”: Παρατείνεται για περισσότερο από δύο χρόνια και αναφέρεται σε μια περίοδο ελεύθερη από τραυματικά γεγονότα. Τα άτομα που βιώνουν χρόνια μοναξιά, ενοχοποιούν τον εαυτό τους και νοιώθουν αβοήθητοι. Πολλοί από αυτούς υποφέρουν από το φόβο σύναψης διαπροσωπικών σχέσεων, ενώ άλλοι αισθάνονται ανίκανοι να σταθούν στο ύψος των δικών τους προσδοκιών σε καταστάσεις μεγαλύτερης οικειότητας. Εάν αυτή η αίσθηση ανικανοποίησης διαρκέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα, καταλήγουν να αποφεύγουν να εμβαθύνουν οποιαδήποτε σχέση τυχόν δημιουργήσουν και έτσι οδηγούνται σε πλήρη απομόνωση.

Η μοναξιά και το σώμα

Η μοναξιά, στην πιο παθολογική της μορφή, μπορεί να προκαλέσει προβλήματα σωματικής υγείας μέσω

  • παραμέλησης τήρησης υγιεινού τρόπου ζωής,

  • υπεραντιδραστικότητας στο στρες

  • καθώς και ανεπάρκειας των επουλωτικών φυσιολογικών μηχανισμών

εικόνα 2Επιπλέον έχει σχετιστεί με μεταβολές στη λειτουργία του ανοσολογικού, του ενδοκρινολογικού συστήματος και στην μείωση του προσδόκιμου επιβίωσης. Τα αποτελέσματα των περισσότερων μελετών είναι ξεκάθαρα: τα απομονωμένα άτομα έχουν περισσότερες πιθανότητες -περίπου διπλάσιες- να πεθάνουν νωρίτερα απ’ ό,τι οι κοινωνικότεροι συνομήλικοί τους. Παρόμοια αποτελέσματα έχουν επισημανθεί από εργασίες σχετικές με την ποιότητα ζωής και τη θνησιμότητα ατόμων με καρδιακά προβλήματα (ισχαιμική καρδιοπάθεια, έμφραγμα μυοκαρδίου), AIDS, αλλά και καρκίνο.

Η κατάχρηση αλκοόλ και καπνού, είναι επίσης αυξημένη στα άτομα που ζουν μόνα, με τις δυσάρεστες συνέπειες που αυτό μπορεί να προκαλέσει στο σώμα.

Μοναξιά και ψυχικές ασθένειες

Η μοναξιά μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη και μειωμένη αυτοεκτίμηση και το αντίστροφο βέβαια. Πάνω από τους μισούς ασθενείς με σοβαρή ψυχική ασθένεια ζουν απομονωμένοι, χωρίς να διατηρούν κοινωνικές σχέσεις. Η μοναξιά τους οφείλεται στην πρωτογενή τους νόσο (λ.χ σχιζοφρένεια, κατάθλιψη), στη δυσκολία τους να δημιουργήσουν και /ή διατηρήσουν φιλίες, στην έλλειψη ευκαιριών κοινωνικής διαντίδρασης καθώς και στο στίγμα της ψυχικής νόσου, το οποίο δημιουργεί φραγμούς στην κοινωνική τους αποδοχή.

Μελέτες στην κοινότητα καταγράφουν ποικιλία παραγόντων κινδύνου για την αύξηση της μοναξιάς, όπως διαζύγιο ή χηρεία, θάνατος τέκνων, διαμονή κατά μονάς, επιδείνωση σωματικής υγείας και ψυχοπιεστικά γεγονότα ζωής (απώλεια και πένθος). Η ύπαρξη κάποιου έμπιστου προσώπου περιγράφεται ως προστατευτικός παράγοντας.

Μοναξιά ή μοναχικότητα;

Τα όρια ανάμεσα στη μοναξιά και τη μοναχικότητα δεν είναι πάντα εύκολο να οριστούν.

Ο αριθμός των κοινωνικών επαφών είναι μόνο ένας από τους παράγοντες που παρεμβαίνουν στη μοναξιά. Η παθολογικοποίηση της μοναξιάς εξαρτάται όχι τόσο από την ποσότητα των επαφών που κάποιος έχει με τους άλλους, αλλά από τον αριθμό των επαφών που πιστεύει ότι του χρειάζονται. Συνθήκες που κάνουν ένα άτομο να αισθάνεται μοναξιά, για κάποιο άλλο μπορεί να είναι αποπνικτικές εξ αιτίας της υπερβολικής προσοχής των άλλων. Τα άτομα που υποφέρουν από χρόνια μοναξιά δεν έχουν υποχρεωτικά λιγότερες επαφές από τους άλλους αλλά αυτό που έχει σημασία είναι ότι η ποιότητα των ανθρώπινων επαφών τους είναι πιο φτωχή.

εικόνα 3Υπάρχουν στιγμές στις οποίες η μοναξιά δεν αποτελεί ένα πρόβλημα που πρέπει να επιλυθεί αλλά μια απάντηση τελείως φυσιολογική κάτω από ορισμένες συνθήκες. Είναι γόνιμη όταν βιώνεται σα μια περίοδος ανάκαμψης, ανάκτησης εσωτερικών δυνάμεων, επαναπροσδιορισμού των στόχων Ας σημειωθεί και ο προειδοποιητικός χαρακτήρας της μοναξιάς η οποία , όπως ο φυσικός πόνος, λειτουργεί σαν ένα είδος συναγερμού. Δίνει το μήνυμα ότι κάτι δεν πάει καλά και ενεργοποιεί για αλλαγές στη ζωή μας.

Η μοναξιά γίνεται πρόβλημα μόνο όταν για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν έχουμε τρόπους να ανακουφιστούμε από αυτήν. Οι περισσότεροι άνθρωποι, μη αντέχοντας αυτή την αίσθηση της απομόνωσης, την καταπνίγουν, ξεφεύγουν από αυτήν και χάνουν τον εαυτό τους σε κάποια μορφή δραστηριότητας. Στο φόβο της μοναξιάς, του να αισθάνονται αποκομμένοι, άλλοι καταφεύγουν στη χρήση ή /και κατάχρηση ουσιών, σε αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές και σε απώλεια της ικανότητας ελέγχου της αντικειμενικής πραγματικότητας. Άλλοι πάλι στρέφονται στην απασχόληση και τη μανιακή απασχόληση με εξωτερικά ερεθίσματα. Μόλις όμως πάψει η ενασχόληση με δραστηριότητες και η κίνηση επιστρέφει και πάλι αυτή η γνώριμη αίσθηση του κενού, το ανικανοποίητο και η ανάγκη για νέα απόδραση.

Η μοναξιά μπορεί να βιωθεί μοναδικά στον καθένα. Ωστόσο για να δούμε τη φύση της πριν μπούμε στη διαδικασία να τη ξεχάσουμε οφείλουμε στον εαυτό μας να προσπαθήσουμε να έρθουμε σε επαφή με την αίσθηση της μοναχικής πορείας, να κοιτάξουμε με προσοχή και ενδιαφέρον το αίσθημα κενού και το ανικανοποίητο, να διεισδύσουμε σε αυτό, να το κατανοήσουμε και έτσι να μπορέσουμε να συμφιλιωθούμε ή να το «θεραπεύσουμε».